12 en een half

Ronald van den Hoff is de man achter Seats2Meet. Onlangs schreef hij ‘Society 3.0’ (http://www.society30.com/). Een boek waarin hij vanuit de historie vooruit kijkt: wat is er scheefgegroeid en wat staat ons nog te wachten? Hoe moet het verder met ons land? Genoeg aanknopingspunten om hem voor 12eneenhalf te interviewen!

Hij begint met uitleggen wat hij onder society 3.0 verstaat: ‘Een tijdje geleden was er brand in de verkeerscentrale van de NS. Op zo’n moment treedt een noodscenario in werking. Dan zet men de Jaarbeurs vol met veldbedden, omdat verwacht wordt dat veel mensen op Utrecht CS stranden. In plaats daarvan zijn reizigers hun eigen vervoer gaan organiseren via Twitter. De Jaarbeurs bleef leeg... Een ander voorbeeld. De auto van onze communicatiemanager werd gestolen. Hij vroeg op Twitter om hulp. Hij bereikt met één tweet 84 duizend mensen, die voor hem op zoek zijn gegaan. Binnen 14 uur werd zijn auto gevonden. Dan moet de politie in principe nog in beweging komen. Het zijn twee gevallen waarin mensen de bestaande structuren oversloegen. Je ziet een hoge mate van zelforganisatie ontstaan. Dat zien we ook in sociale netwerken, waar mensen heel veel waarde creëren zonder geldelijke beloning en zonder dat er sprake is van een formele organisatiestructuur. Mensen nemen zelf de touwtjes in handen. Ze slaan lagen over, gaan om structuren heen waardoor ze overbodig worden. Dat is society 3.0.

Saai land

De politiek is nog lang niet 3.0. We heten een democratie te zijn, maar we zijn als burgers allang niet meer betrokken bij het reilen en zeilen van ons land. Een groot deel van het budget gaat bijvoorbeeld op aan het bereikbaar houden van Schiphol. Maar waarom is Schiphol goed voor ons? Ik zou het niet weten. Voor veel mensen zou de aanwezigheid van een grote, drukke luchthaven uiteindelijk weleens heel nadelig kunnen uitpakken. Je ruikt de kerosine in de lucht in Haarlemmermeer. Je kunt erop wachten dat over een aantal jaren blijkt dat daar veel meer mensen kanker krijgen.
Is het sowieso belangrijk om Schiphol alsmaar uit te breiden? Omdat we daar economisch belang bij zouden hebben? Uit onderzoek is gebleken dat 70% van de reizigers een uur op Schiphol blijft en weer doorvliegt. Daar schieten we weinig mee op dus.
Als je het mensen zou vragen, zien ze volgens mij het belang niet in van een groot Schiphol. Of is het ze ‘t geld niet waard. Dan hebben we maar niet meer de grootste haven ter wereld. Worden we vast een heel saai land, waar alles klein blijft. Ik lig daar niet wakker van. Als dat is wat we willen, dan gaat het dáár uiteindelijk om.

Wijze mannen

Deze manier van denken heeft grote gevolgen voor onze ruimtelijke inrichting. Je moet je bezinnen op onze mondiale positie. Zo is er ook nog de haven van Rotterdam. Wij zijn een soort gateway, heet het. Maar die zijn ook aan het ontstaan in het Midden-Oosten. Wij vergelijken onszelf op havengebied met Antwerpen. Waarom? Wie willen we zijn, wat is onze identiteit? Het is constructiever om daarover na te denken dan beter te willen zijn dan Antwerpen.
Dan hoeven we niet, zoals vroeger, een commissie van wijze mannen aan te wijzen, we kunnen dat prima met zijn allen bedenken via internet. Participatie van de democratie noemen we dat. Maar dat vinden politici niet leuk, want dan is hun rol uitgespeeld.

Van schaarste naar overvloed

We zitten in een transformatiefase die door de crisis zichtbaar is geworden. Hij is begonnen in de negentiger jaren, alleen zagen we dat toen nog niet scherp. De Industriële Revolutie heeft ongeveer zeventig jaar geduurd. Dit zal iets sneller gaan, maar ik vermoed dat het nog wel een jaar of dertig zal duren.
Internet democratiseert enorm. De nieuwe verbondenheid van tegenwoordig zet ons denken in schaarste om in overvloed. In het oud-economische denken geldt de wet van schaarste. Economie betekent het maken van keuzes. We gaan ervan uit dat als je het één doet, het ander moet laten. Omdat we ons zo hebben georganiseerd is er schaarste.

Interdependente economie

We gaan naar de volgende stabiliteitslaag toe; de communicatieve zelfsturing. Volgens velen is er een nieuwe schijf nodig bovenop de piramide van Maslow. Na de experience economy gaan we naar de volgende fase. Mensen vragen zich af: wat betekent dit voor mij? We gaan andere dingen belangrijk vinden. En dat is niet erg, we moeten daar eigenlijk blij mee zijn, want dát is hoe een democratie zou moeten werken. Het kenmerk van een democratie is dat we er zelf iets in te vertellen hebben. Geleidelijk ontstaat de interdependente economie, die is gebaseerd op verbondenheid en wederkerigheid. Die is duurzaam. We gaan hierbij meer werken vanuit waarde-netwerken dan vanuit de waardeketen. Dat betekent bijvoorbeeld dat klanten die nog geen klant zijn en misschien ook geen klant worden zich toch met een product gaan bemoeien als het op de ontwerptafel ligt. Mensen gaan participeren. Sleutelwoorden zijn ‘co-creatie’ en ‘recensie.’ Ook collaborative consumption is hard aan het groeien. Times noemde dit een van de tien ideeën die de wereld zullen veranderen. Het is een compleet andere manier van denken.

Raar mechanisme

Wat je in de toekomst gaat zien, zijn megasteden. De scheidingen tussen wonen, werken en recreëren vervaagt. Ook fysieke grenzen vervagen. Je krijgt een soort marktpleinen waar gewerkt, gedate, gegeten wordt, waar van alles kan plaatsvinden.
Bouwtechnisch gaan we ook anders clusteren. Nu zeggen we: dit is een bioscoop om films in te kijken, in dat gebouw kun je werken en dat is een huis om in te wonen. Dat soort rare grenzen gaat vervagen. En dan ontstaat er ineens overvloed! Dit gebouw waar we nu zitten, van S2M Utrecht, staat ‘s avonds leeg. Dan kan het toch ‘s avonds een bioscoop zijn? Ik vind dat onlogische toestanden. Enerzijds moeten bibliotheken vestigingen sluiten, anderzijds hebben scholen geen geld voor een fatsoenlijke bieb. Waarom kun je niet ’s ochtends je biebboeken inleveren bij een Starbucks? Of bij de school van je kinderen?
We moeten af van ingewikkelde systemen. Die ontstaan in de hoofden van mensen en dat blijft een raar mechanisme. Als je kijkt naar je eigen huishouden zie je alles scherp voor je. In je eigen wijk heb je dat ook nog wel. Maar er komt een moment, als je vanaf een afstand naar dingen kijkt, dat je een andere gedaante aanneemt en dan gaat het fout. Ben je je logica kwijt.

Verkeerseducatie op maat

Op school krijgen kinderen verkeersles. Maar waarom is dat geen maatwerk? We hebben allang de data waaraan je kunt zien wat de onveilige kruispunten in een stad zijn. Als je dat weet, kun je heel gericht oefenen met die kinderen op die kruispunten. Of je kunt die kruispunten vermijden en een andere route uitstippelen. Dan wordt het daar sowieso veiliger. Dan is het zelfregulerend. Op scholen met aanfietsroutes langs het kanaal moeten kinderen zwemles krijgen. Het moet maatwerk zijn. Maar data ontsluiten vinden we eng.
Of laat een 17- of 18-jarige een app maken die ouders en scholen dit soort info geeft. Trein.nl is een mooi voorbeeld, die app is gemaakt door een scholier van 18.

Werkplek bereikbaar

Op gebied van de infrastructuur zie ik voor me dat er een basisinfrastructuur blijft. Als er veel mensen van A naar B moeten, moet dat kunnen. Maar er wordt veel onbereikbaarheid opgeheven als mensen altijd en overal kunnen werken.
Ik denk dat mensen op een andere manier hun werkplek gaan zoeken. Nu zoek je geografisch. Straks ga je zoeken naar de plek die jou de meeste relevantie biedt. Serendipiteit. Die relevantie is bepalend waarom je naar die plek gaat en morgen kan dat weer anders zijn omdat dan dáár de kennis aanwezig is die je zoekt.
En als je dat weet, omdat je systeem daarin voorziet, dan kun je daar gebruik van maken als NS. Stel dat iemand als zoekcriterium voor zijn werkplek opgeeft: ik importeer serviesgoed uit Frankrijk. Dan kun je bij de eerste die dat zoekt je systeem een selectie laten maken. Die zoekt bij jou behoefte de ideale werkplek. Laat je daar algoritmes overheen gaan die je verfijnt, dan gebeurt er iets moois voor onze bereikbaarheid: dan kun je verkeersstromen gaan sturen.’